به گزارش داتیکا، در روزهای اخیر، شهروندان تهرانی بیش از هر زمان دیگری با مشکل ضعف و قطع پوشش شبکه تلفن همراه مواجه شدهاند. تماسهای نیمهتمام، اینترنت ناپایدار، کاهش کیفیت تماس صوتی و اختلال در خدمات مبتنی بر داده، به یکی از مهمترین گلایههای روزمره مردم بدل شده است. این وضعیت نهتنها تجربه ارتباطی کاربران را به شدت تحتتأثیر قرار داده، بلکه بر کسبوکارهای آنلاین، خدمات اضطراری و حتی روند زندگی عادی نیز سایه افکنده است. در میانه چنین بحرانی، تصمیم اخیر شهرداری تهران مبنی بر جمعآوری سایتها و آنتنهای نصبشده در سطح شهر، موجی از انتقادها و نگرانیها را در میان کارشناسان و فعالان حوزه ارتباطات ایجاد کرده است. این اقدام در شرایطی صورت گرفته که زیرساختهای شبکه به دلیل عوامل متعددی از جمله قطعیهای گسترده برق، فشار تحریمها بر تأمین تجهیزات و حتی اثرات غیرمستقیم جنگهای منطقهای در وضعیت شکنندهای قرار دارند.
برای درک عمق بحران، باید به مجموعهای از عوامل نگاه کرد که در ماههای گذشته شبکه ارتباطی پایتخت را تحتفشار قرار دادهاند. نخستین عامل، قطعیهای مکرر برق در تهران و سایر کلانشهرهاست که عملاً پایداری تجهیزات مخابراتی را از بین برده است. دکلها و سایتهای موبایل برای فعالیت نیازمند برق پایدار هستند و هرگونه قطع جریان، به سرعت باعث خاموشی بخشی از ظرفیت شبکه میشود. در حالی که در بسیاری از کشورهای پیشرفته برای چنین مواقعی باتریهای پشتیبان با ظرفیت بالا یا ژنراتورهای خودکار در نظر گرفته میشود، اما واقعیت آن است که به دلیل محدودیتهای اقتصادی، فرسودگی تجهیزات و دشواری واردات، بسیاری از سایتهای اپراتورها در ایران به چنین امکاناتی مجهز نیستند. به همین دلیل هر قطعی برق، به معنای خارج شدن بخشی از شبکه از مدار و کاهش کیفیت خدمات برای شهروندان است.
عامل دیگر که کمتر به آن توجه میشود، ارتباط غیرمستقیم بحرانهای منطقهای با وضعیت ارتباطات داخلی است. جنگ ۱۲ روزهای که در منطقه شکل گرفت، هرچند مستقیماً زیرساختهای ارتباطی ایران را هدف قرار نداد، اما تبعات امنیتی و اقتصادی آن، روند تأمین تجهیزات مخابراتی را دشوارتر کرد. در شرایطی که بازارهای جهانی دچار تنش میشوند، دسترسی به تجهیزات پیشرفته رادیویی و آنتنهای تقویتی برای اپراتورهای ایرانی بیش از پیش محدود میشود. این محدودیتها بهویژه در حوزه فناوریهای نسل چهارم و پنجم محسوس است، جایی که نیاز به تجهیزات خاص و وارداتی وجود دارد. در نتیجه، نهتنها نوسازی شبکه با کندی پیش میرود، بلکه نگهداری و تعمیر تجهیزات موجود نیز با دشواری بیشتری مواجه میشود.
در کنار این عوامل ساختاری، اقدام اخیر شهرداری تهران در جمعآوری آنتنها، عملاً ضربهای مضاعف به شبکه وارد کرده است. شهرداری به استناد برخی مسائل مرتبط با مجوزهای نصب و یا ادعاهای مربوط به منظر شهری، اقدام به جمعآوری تعدادی از سایتهای فعال کرده است. اما واقعیت آن است که این آنتنها نقش حیاتی در پوششدهی مناطق پرجمعیت شهر دارند. حذف ناگهانی آنها به معنای خالی شدن بخشهایی از شهر از پوشش مناسب و افزایش فشار بر آنتنهای مجاور است. این وضعیت نهتنها کیفیت خدمات را کاهش میدهد، بلکه باعث اختلال گستردهتری در شبکه میشود، زیرا وقتی ظرفیت یک سایت کاهش یابد، کاربران بهطور خودکار به سایتهای دیگر متصل میشوند و این انتقال بار، آنها را نیز دچار اختلال میکند.
از منظر کارشناسان ارتباطات، تصمیم شهرداری در این مقطع زمانی، نهتنها هماهنگ با سیاستهای ملی در حوزه توسعه ارتباطات نیست، بلکه بهطور مستقیم منافع عمومی را تهدید میکند. در حالی که وزارت ارتباطات و اپراتورها تلاش دارند با وجود محدودیتها شبکه را پایدار نگه دارند، اقدام شهرداری یک مانع جدی برای تحقق این هدف محسوب میشود. این وضعیت مصداق بارز عدم هماهنگی نهادی است؛ جایی که تضاد میان منافع دستگاهها، به جای حل مسائل، موجب تشدید مشکلات میشود.
از منظر اجتماعی، پیامدهای ضعف شبکه بهطور مستقیم بر کیفیت زندگی مردم اثرگذار است. در جامعهای که وابستگی روزافزونی به خدمات آنلاین، پرداختهای موبایلی، تاکسیهای اینترنتی و آموزش مجازی دارد، کاهش کیفیت شبکه نهتنها نارضایتی عمومی ایجاد میکند، بلکه باعث کاهش بهرهوری نیز میشود. شهروندانی که برای کار، تحصیل یا ارتباطات خانوادگی به اینترنت موبایل متکی هستند، بیش از همه از این بحران آسیب میبینند. از سوی دیگر، در مواقع اضطراری مانند تماس با اورژانس، آتشنشانی یا پلیس، ضعف شبکه میتواند به بهای جان افراد تمام شود.
از زاویه اقتصادی نیز نباید فراموش کرد که بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال ایران بر بستر شبکههای موبایل بنا شده است. استارتاپها، فروشگاههای اینترنتی و حتی بسیاری از کسبوکارهای سنتی که به ابزارهای پرداخت موبایلی وابستهاند، با هر دقیقه اختلال دچار ضرر میشوند. در چنین شرایطی، جمعآوری آنتنها نهتنها یک اقدام اداری ساده نیست، بلکه ضربهای جدی به چرخه اقتصادی شهر محسوب میشود.
همچنین باید به جنبه روانی این مسأله نیز توجه داشت. در جامعهای که بهطور مداوم با اخبار قطعی اینترنت، فیلترینگ و محدودیتهای ارتباطی روبهروست، هرگونه اقدام که به کاهش بیشتر کیفیت خدمات منجر شود، میتواند حس بیاعتمادی مردم به نهادهای مدیریتی را افزایش دهد. وقتی شهروندان مشاهده میکنند که به جای بهبود شبکه، نهادهای مختلف با اقدامات متناقض باعث تشدید بحران میشوند، اعتمادشان به سیاستگذاری کلان کاهش مییابد.
با کنار هم قرار دادن تمام این عوامل، میتوان گفت که بحران آنتندهی در تهران محصول همزمان چند متغیر است: قطعیهای برق که پایداری شبکه را از بین برده، جنگ و بحرانهای منطقهای که دسترسی به تجهیزات را محدود کرده، فشار اقتصادی که نوسازی زیرساختها را دشوار ساخته و در نهایت، اقدام شهرداری که همان ظرفیت محدود موجود را نیز از بین برده است. این ترکیب، شرایطی را ایجاد کرده که هر روز بیشتر از دیروز کیفیت خدمات موبایل در تهران کاهش مییابد.
در چنین وضعیتی، انتظار میرود که نهادهای مسئول به جای رویکردهای جزیرهای، هماهنگی بیشتری داشته باشند. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که مدیریت ارتباطات شهری نیازمند یک رویکرد یکپارچه و هماهنگ است. در بسیاری از کلانشهرهای دنیا، شهرداریها نهتنها مانع توسعه شبکه نمیشوند، بلکه با همکاری اپراتورها، مکانهای مشخصی را برای نصب آنتنها در نظر میگیرند تا هم پوشش بهبود یابد و هم ملاحظات زیباییشناسی رعایت شود. در حالی که در تهران، چنین همکاریای کمتر دیده میشود و برخورد سلبی با موضوع، نتیجهای جز افزایش مشکلات ندارد.
در نهایت میتوان گفت که اقدام اخیر شهرداری تهران در جمعآوری آنتنهای تلفن همراه، در شرایطی که شبکه موبایل به دلیل قطعیهای برق و محدودیتهای ساختاری در وضعیت بحرانی قرار دارد، عملاً بحران را تشدید کرده است. این رویکرد، نهتنها کیفیت خدمات ارتباطی را کاهش میدهد، بلکه پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و روانی گستردهای برای شهروندان به همراه دارد. برای عبور از این وضعیت، لازم است که نهادهای مختلف به جای تقابل، در یک مسیر هماهنگ قرار گیرند و توسعه شبکههای ارتباطی به عنوان یک نیاز حیاتی و عمومی تلقی شود
